Alan 10
Gayrimenkul Hukuku
Taşınmaz alım satımı, kat karşılığı inşaat sözleşmeleri, kira ilişkileri ve ortaklığın giderilmesi.
Bu alanda görülen işler
- Taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri
- Kat karşılığı inşaat sözleşmeleri
- Gecikme tazminatı talepleri
- Kira uyuşmazlıkları ve tahliye
- Ortaklığın giderilmesi
- Şerh ve ipoteklerin terkini
Alım satım öncesi inceleme
Taşınmaz alırken sorunların çoğu, tapu kaydı ve imar durumu incelenmeden atılan imzayla başlar. Üzerindeki ipotek, haciz, şerh ve kısıtlamalar; yapının imara ve projeye uygunluğu satın almadan önce kontrol edilmelidir.
Taşınmaz satışı tapu müdürlüğünde resmi şekilde yapılır; satış vaadi sözleşmesi ise noterde düzenlenmelidir (TMK m.706, TBK m.237). Satış vaadi sözleşmesinin tapuya şerh edilmesi, alıcıyı üçüncü kişilere karşı korur.
Alım öncesi kontrol listesi
- Güncel tapu kaydı: malik, hisse durumu, ipotek, haciz ve şerhler
- Belediyeden imar durumu ve yapı ruhsatı, iskân belgesi
- Yapının onaylı projeye uygunluğu ve kat mülkiyeti ya da kat irtifakı durumu
- Taşınmazda kiracı varsa kira sözleşmesi ve süresi
- Emlak vergisi ve site aidatı borcu
- Satıcının temsil yetkisi; vekâletle satışta vekâletnamenin kapsamı ve güncelliği
Kat karşılığı inşaat
Arsa sahibi ile yüklenici arasındaki uyuşmazlıklar genellikle teslim süresinin aşılması, imalatın sözleşmeye uymaması ya da bağımsız bölüm paylaşımındaki anlaşmazlıktan doğar.
Kat karşılığı inşaat sözleşmesi taşınmaz devri vaadi içerdiği için noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; aksi halde geçerlilik tartışması doğar. Sözleşmeye aykırılık halinde seçenekler farklıdır: sözleşmenin feshi ve tapu iptali, eksik imalat bedeli talebi ya da gecikme süresince kira kaybı tazminatı. İnşaatın geldiği seviye, hangi talebin daha gerçekçi olduğunu belirler.
Kira ilişkileri
Kira uyuşmazlıklarında tahliye sebepleri kanunda sınırlı sayıda düzenlenmiştir: ihtiyaç, yeniden inşa, tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar ve temerrüt gibi.
Her sebebin kendine özgü süresi ve şekli vardır; tahliye taahhüdünün geçerliliği ve ihtarların usulüne uygunluğu, davanın sonucunu doğrudan etkiler. Kira bedelinin belirlenmesi için açılan kira tespit davası da ayrı koşullara bağlıdır (TBK m.344).
Paylı mülkiyet
Miras ya da ortak alım yoluyla paylı hale gelen taşınmazlarda, paydaşlar anlaşamadığında ortaklığın giderilmesi davası açılır. Mahkeme önce aynen taksimi değerlendirir, mümkün değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verir (TMK m.699).
Satış yoluyla paylaştırmada taşınmaz açık artırmayla satıldığı için, rayiç bedelin altında elden çıkma riski vardır; bu nedenle dava öncesi uzlaşma seçenekleri değerlendirilmelidir.
Paydaşlardan biri payını üçüncü bir kişiye satarsa diğer paydaşlar için ön alım (şufa) hakkı doğar. Bu hak, satışın bildirilmesinden itibaren üç ay ve her halde satıştan itibaren iki yıl içinde dava yoluyla kullanılmalıdır (TMK m.733).
Şerh ve ipoteklerin kaldırılması
Borcu ödenmiş bir ipoteğin ya da düşmüş bir haczin tapuda durması, satışı fiilen imkânsız kılar. Terkin için ilgili kurumla yazışma ya da dava yoluyla düzeltme gerekir.
Dava öncesi arabuluculuk
Arabuluculukta varılan anlaşma, icra edilebilir nitelikte bir belge haline gelebilir. Bu nedenle görüşmeye, dava dilekçesine hazırlanır gibi belgelerle gitmek gerekir.
Süreç adım adım
- Kayıtların incelenmesi: Güncel tapu kaydı, sözleşmeler, ihtarnameler ve ödeme belgeleri toplanır; taşınmazın malikleri, şerhleri ve ipotekleri netleştirilir.
- İhtar: Kira bedelinin ödenmemesi ya da kat karşılığı inşaatta gecikme gibi durumlarda karşı tarafa yazılı ihtar gönderilir; birçok talebin dayanağı bu ihtardır.
- Arabuluculuk: Kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında önce arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.
- Dava ve tedbir: Kira ilişkisinden doğan davalara ve ortaklığın giderilmesi davalarına sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK m.4); taşınmaz üzerindeki aynî haklara ilişkin davalar taşınmazın bulunduğu yerde açılır (HMK m.12). Dava sürerken taşınmazın devredilmesini önlemek için tapuya ihtiyati tedbir şerhi istenebilir.
- Keşif ve bilirkişi: Taşınmazın değeri, rayiç kira bedeli ya da inşaatın geldiği seviye, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
- Karar ve sonrası: Karara karşı istinaf, şartları varsa temyiz yoluna gidilebilir. Ortaklığın giderilmesinde satış, karar kesinleştikten sonra açık artırmayla yapılır; tahliye kararı icra dairesi aracılığıyla yerine getirilir.
Hazırlanması gereken belgeler
- Tapu kaydı ve varsa satış vaadi sözleşmesi
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesi, ekleri ve onaylı proje
- Kira sözleşmesi, ödeme dekontları, ihtarnameler ve tahliye taahhüdü
- Paylı mülkiyette mirasçılık belgesi ve paydaşların listesi
- Ruhsat, iskân ve imar durumu belgeleri
Süreler
- İhtiyaç, yeniden inşa ve imar nedeniyle tahliye: sözleşme süresinin sonundan itibaren bir ay içinde dava (TBK m.350)
- Yazılı tahliye taahhüdüne dayanan tahliye: taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde icra takibi ya da dava (TBK m.352/1)
- İki haklı ihtar: bir kira yılı içinde iki haklı ihtara sebep olunmuşsa, kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde dava (TBK m.352/2)
- Kira bedelinin ödenmemesi: kiracıya yazılı olarak en az otuz günlük süre verilir (konut ve çatılı işyeri, TBK m.315)
- Kira tespit davası: belirlenen bedelin yeni kira döneminin başından itibaren uygulanması için dava, yeni dönemin başından itibaren otuz gün içinde ya da kiraya veren yeni dönemden en az otuz gün önce yazılı bildirimde bulunmuşsa o dönemin sonuna kadar açılmalıdır (TBK m.345)
- Yasal ön alım davası: satışın bildirilmesinden itibaren üç ay, her halde satıştan itibaren iki yıl içinde (TMK m.733)
Sık yapılan hatalar
- Satış vaadini noter dışında, adi yazılı sözleşmeyle yapmak
- Tahliye taahhüdünü kira sözleşmesiyle aynı gün ve aynı belgede almak; geçerliliği tartışmalı hale gelir
- Bir aylık dava süresini kaçırıp sözleşmenin bir yıl daha uzamasına yol açmak
- Kat karşılığı inşaatta gecikmeyi ihtarla belgelemeden sözleşmeyi feshetmek
- Arabuluculuk şartını atlayıp doğrudan dava açmak
- Paylı taşınmazdaki bir satışı öğrendikten sonra ön alım davası süresini kaçırmak
İlgili rehber ve yazılar
Makale
Kat karşılığı inşaat sözleşmesinde gecikme ve arsa sahibinin hakları
Teslim gecikince arsa sahibinin önünde üç yol var: aynen ifa, gecikme tazminatı ya da fesih. Hangisinin seçileceği inşaatın seviyesine bağlı.
Diğer çalışma alanları
Randevu talep edin
Gayrimenkul Hukuku kapsamındaki durumunuzu ve elinizdeki belgeleri paylaşın; izlenebilecek yolları görüşmede birlikte değerlendirelim.

