İçeriğe geçAv. Mert Sümbül Hukuk Bürosu

Alan 09

Tapu İptal ve Tescil Davaları

Tapu kaydının gerçek hukuki duruma uygun hale getirilmesi için açılan davalar.

Bu alanda görülen işler

  • Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma)
  • Vekâlet görevinin kötüye kullanılması
  • Ehliyetsizlik sebebiyle iptal
  • Yolsuz tescilin düzeltilmesi
  • Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri
  • Tedbir ve şerh talepleri
Randevu alın

Davanın amacı

Tapu iptal ve tescil davası, sicildeki kaydın gerçek hak durumunu yansıtmadığı iddiasına dayanır. Mahkeme, kaydın iptaline ve taşınmazın gerçek hak sahibi adına tesciline karar verir.

Dava taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır ve bu kural kesindir (HMK m.12).

Hangi sebeplerle açılır

  • Miras bırakanın mirasçılardan mal kaçırmak için yaptığı görünürdeki satışlar (muris muvazaası)
  • Vekilin yetkisini kötüye kullanarak yaptığı devirler
  • İşlem tarihinde ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı devirler
  • Hata, hile ya da korkutma etkisiyle yapılan devirler
  • Hukuki bir sebebe dayanmayan, yolsuz tescil niteliğindeki kayıtlar (TMK m.1025)
  • Bakım borcunun yerine getirilmediği ölünceye kadar bakma sözleşmeleri

Muris muvazaası

Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını satış gibi göstererek devretmesi halinde, saklı paylı olsun olmasın tüm mirasçılar dava açabilir. Bu ilke, Yargıtay'ın 1 Nisan 1974 tarihli 1/2 sayılı içtihadı birleştirme kararına dayanır.

Değerlendirmede; devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, miras bırakanın devre ihtiyacı olup olmadığı, devralanın ödeme gücü ve aile içi ilişkiler birlikte incelenir.

Muris muvazaası mı, tenkis mi

Devir açıkça bağış olarak yapılmışsa muvazaa yoktur; bu durumda saklı paylı mirasçılar ancak saklı paylarının zedelendiği oranda tenkis davası açabilir. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571).

Görünürde satış, gerçekte bağış varsa muris muvazaası; açık bağış varsa tenkis gündeme gelir. İki dava kademeli olarak birlikte açılabilir.

Vekâletin kötüye kullanılması

Vekilin, vekâlet verenin menfaatine aykırı biçimde taşınmazı kendine ya da yakınına devretmesi, tapu iptalinin sık görülen bir sebebidir.

Vekâletnamenin kapsamı burada belirleyicidir: satış yetkisi verilmişken bağış yapılması ya da rayicin çok altında bir bedelle devir, kötüye kullanım göstergesidir.

Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri

Bir kişinin, ölünceye kadar bakılması karşılığında taşınmazını devrettiği sözleşme resmi şekilde yapılmalıdır (TBK m.611, m.612). Bakım borcu yerine getirilmezse sözleşmenin feshi ve taşınmazın geri alınması istenebilir.

Mirasçılar ise sözleşmenin gerçekte bakım amacı taşımadığını, mirastan mal kaçırmak için yapıldığını ileri sürebilir; bu iddia da muris muvazaası ilkelerine göre değerlendirilir.

Üçüncü kişinin iyiniyeti

Taşınmaz, dava açılmadan önce bir başkasına devredilmişse, o kişinin iyiniyetli olup olmadığı belirleyici hale gelir. Tapu siciline iyiniyetle güvenerek mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023).

Bu nedenle dava açılırken tapu kaydına tedbir şerhi konulması, sonucun fiilen uygulanabilir olması bakımından kritiktir.

Süreç adım adım

  1. Kayıtların çıkarılması: Tapu kaydı, devre esas resmi senet ve varsa vekâletname örneği tapu müdürlüğünden alınır.
  2. Mirasçılık belgesi: Miras bırakanla ilgili davalarda veraset ilamı ya da mirasçılık belgesi temin edilir.
  3. Tedbir talebi: Dava dilekçesiyle birlikte taşınmazın devrini önleyen ihtiyati tedbir istenir.
  4. Dava: Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde dava açılır; değer üzerinden harç yatırılır.
  5. Tahkikat: Keşif, bilirkişi incelemesi, banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla delil toplanır.
  6. Karar ve tescil: Kesinleşen karar tapu müdürlüğüne gönderilir ve kayıt düzeltilir.

Ne kadar sürer

Bu davalar tapu kayıtları, veraset belgeleri, banka kayıtları, sağlık raporları ve tanık beyanlarıyla yürür. Taşınmazın değeri için keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır.

Yargılama, delil toplama süreci nedeniyle uzun sürebilir. Bu sürede taşınmazın el değiştirmesini önleyen tedbir, dosyanın en önemli adımıdır.

Hazırlanması gereken belgeler

  • Güncel tapu kaydı ve tapu sicilindeki devir işleminin resmi senedi
  • Veraset ilamı ya da mirasçılık belgesi
  • Vekâletname ile yapılan devirlerde vekâletnamenin örneği
  • Devir tarihindeki rayiç değeri gösteren belgeler ya da emsal satışlar
  • Bedelin ödendiği iddia ediliyorsa banka kayıtları
  • Ehliyetsizlik iddiasında sağlık raporları ve hastane kayıtları

Süreler

  • Muris muvazaası ve yolsuz tescile dayalı tapu iptali: kural olarak süreye bağlı değildir
  • Tenkis davası: öğrenmeden itibaren bir yıl, her halde on yıl (TMK m.571)
  • Hata, hile ve korkutmaya dayalı iptal: öğrenmeden itibaren bir yıl (TBK m.39)
  • İhtiyati tedbir dava açılmadan önce alınmışsa, dava açma süresi kararın verilmesinden itibaren iki hafta (HMK m.397)

Sık yapılan hatalar

  • Davayı taşınmazın bulunduğu yer dışında açmak; yetki kesindir
  • Tedbir istemeden dava açmak; dava sürerken taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişiye geçebilir
  • Açık bağışa karşı muris muvazaası davası açıp tenkis süresini kaçırmak
  • Devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğini gösterecek banka kayıtlarını geç istemek; eski kayıtlara ulaşmak zaman alır
  • Taşınmazın değerini eksik gösterip harç tamamlatmasıyla zaman kaybetmek

Sık sorulan sorular

Miras bırakan taşınmazı satış göstererek devretmiş, ne yapabilirim?

Mirastan mal kaçırma amacıyla yapılan görünürdeki satışlara karşı muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Saklı paylı olsun olmasın tüm mirasçıların dava hakkı vardır.

Değerlendirmede bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, miras bırakanın satışa ihtiyacı olup olmadığı ve devralanın ödeme gücü incelenir.

Taşınmaz üçüncü kişiye satılmış, dava anlamsız mı?

Hayır, ancak üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı belirleyici hale gelir. İyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur.

Bu nedenle dava açılırken tapu kaydına tedbir şerhi konulması büyük önem taşır.

Bu davalar ne kadar sürer?

Delil toplama, keşif ve bilirkişi incelemesi gerektiğinden yargılama uzun sürebilir. Süre; delil durumuna, tanık sayısına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir.

Süreç boyunca taşınmazın el değiştirmesini önleyen tedbir kararı, sonucun uygulanabilir olması bakımından kritiktir.

İlgili rehber ve yazılar

Diğer çalışma alanları

Gayrimenkul Hukukuİcra Hukukundan Doğan DavalarSpor Hukukuİcra ve İflas HukukuKonkordato ve Yeniden YapılandırmaTüm alanlar

Randevu talep edin

Tapu İptal ve Tescil Davaları kapsamındaki durumunuzu ve elinizdeki belgeleri paylaşın; izlenebilecek yolları görüşmede birlikte değerlendirelim.